Een korte geschiedenis

Het is nog niet zo lang geleden dat verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten in één en dezelfde inrichting werden ondergebracht. Het psychiatrisch ziekenhuis Groot Bronswijck in het plaatsje Wagenborgen bij Delfzijl was zo'n inrichting. De voorwaarden voor op de bewoner afgestemde zorgverlening waren in die situatie bepaald niet ideaal. In de jaren zeventig heeft een aantal medewerkers van Groot Bronswijck daarom het initiatief genomen voor een aparte instelling voor verstandelijk gehandicapten. De initiatiefnemers van Nieuw Woelwijck wilden de bewoners een eigen leefomgeving bieden waar binnen zij elkaar kunnen ontmoeten, vriendschappen sluiten en waar binnen zij zich een plaats kunnen verwerven.Een eigen dorp waarin de bewoners een zo 'gewoon' mogelijk bestaan kunnen leiden. Een aangepaste en veilige omgeving waarin iedereen naar eigen kunnen en niet-kunnen aan het dorpsleven kan deelnemen. Met deze uitgangspunten  waarin we nog altijd geloven  is Nieuw Woelwijck in 1977 ontstaan en hebben de zwakzinnigenafdelingen van Groot Bronswijck in Sappemeer een nieuwe start kunnen maken.

Ontmoeting en opvoeding

In de begeleiding van de bewoners van Nieuw Woelwijck staan twee begrippen centraal: ontmoeting en opvoeding. Deze begrippen geven de belangrijkste intenties weer waarmee in Nieuw Woelwijck de zorg voor verstandelijk gehandicapten is georganiseerd en wordt uitgevoerd.

Inspiratie

In de stichtingsakte van Nieuw Woelwijck staat: De stichting vindt haar grondslag in de visie dat de mensheid één is en alleen kan overleven door het leven in onszelf en de ander te dienen en daar de voorwaarden voor te scheppen. Nieuw Woelwijck is niet verbonden aan één bepaalde religieuze of levensbeschouwelijke stroming. De basis van de zorg in Nieuw Woelwijck is gelegen in de overtuiging dat er waarden bestaan die in het (samen) leven van álle mensen belangrijk zijn, of deze mensen nu wel of niet geloven, of ze blank of zwart zijn, verstandelijk gehandicapt of niet. Deze universele waarden zijn in het werk van vele denkers, dichters en schrijvers terug te vinden. Door enkele van hen laten wij ons steeds opnieuw inspireren. Bijvoorbeeld: de Poolse pedagoog Janusz Korczak, de Joodse schrijver Elie Wiesel, de filosoof Emmanuel Lévinas, de theologe Dorothee Sölle.

v i s i e

Ontmoeting

Het streven naar 'ontmoeting' kan worden omschreven als: de vriendschappelijke en respectvolle omgang tussen mensen waarin wederzijdse betrokkenheid kan ontstaan. In de praktijk van de directe zorgverlening in Nieuw Woelwijck betekent dit dat de volgende vier aandachtspunten van belang zijn:

Contact aangaan

Een mens is een sociaal wezen en om die reden hebben we elkaar nodig. Telkens weer proberen we de relatie met de ander aan te gaan en vorm te geven, op een manier die ons beiden goed doet.

Interactiepatronen verhelderen

Kritisch blijven kijken, wat gebeurt er tussen mensen en welke rol speelt een ieder daarin. Bij omgangsmoeilijkheden wordt altijd getracht de oorzaken te achterhalen. Daarbij worden ook de interactiepatronen verhelderd: hoe verlopen communicatie en contact? De verstoorde omgang wordt kritisch besproken en zo mogelijk hersteld.

De omgang wordt niet verbroken; het persoonlijke contact blijft behouden.

Omgang met huisgenoten en andere mensen stimuleren

Begeleiders ondersteunen de bewoners in het concreet inhoud geven aan het samenleven. Het is hùn huis. Ook aan het onderhouden van contacten met familie, vrienden en kennissen wordt veel waarde gehecht.

Wisseling van begeleiders zo veel mogelijk beperken

De relatie bewoner/begeleider vormt het belangrijkste instrument om de zorg gestalte te geven. Om een zekere stabiliteit in de groep te creëren, wordt gestreefd naar een vaste kern van begeleiders binnen iedere leefgroep. Het aantal gezichten van directe begeleiders die de bewoner aan zich voorbij ziet trekken, moet zo klein mogelijk zijn.

Opvoeding

De tweede intentie van Nieuw Woelwijck, opvoeding, kan als volgt worden omschreven: het met zorg omringen van een persoon om hem te ondersteunen bij een optimale ontwikkeling. In de praktijk van de directe zorgverlening in Nieuw Woelwijck betekent dit dat de volgende vier aandachtspunten van belang zijn.

Zoeken naar optimale zelfredzaamheid en zelfstandigheid

Dit houdt in dat de bewoner gestimuleerd wordt om zelfstandig dingen uit te voeren (bijvoorbeeld in de ADL-functies) of te ondernemen. De begeleider spoort hem of haar daartoe aan en stelt zo nodig eisen. Wanneer een bewoner 'achteruit' gaat (bijv. door dementie), wordt hiermee uiteraard rekening gehouden. Er wordt structureel aandacht besteed aan mobiliteit en oriëntatie in het woonhuis, op het dorpsterrein en eventueel daarbuiten. Het ontwikkelen van communicatieve vaardigheden wordt gestimuleerd. 'Kunnen' en 'niet-kunnen' worden op elkaar afgestemd, rekening houdend met het evenwicht tussen de cognitieve en sociaal- emotionele ontwikkeling van de bewoner. Waar mogelijk maakt de bewoner zelf keuzes.

De bewoner verantwoordelijkheid leren dragen

In de visie van Nieuw Woelwijck is het belangrijk om datgene wat je kunt doen, ook goed te doen. Dit vereist aandacht en concentratie en maakt dat de eigen vermogens uitgebouwd kunnen worden, waardoor de betekenis van wat je doet kan groeien. Het betekent ook dat je een respectvolle medemens bent en dat je - waar het kan - aangesproken wordt op eigen gedrag en wat je wel kunt. Er moet dan in de praktijk van het leven blijken dat er een bepaalde mate van geweten-aanleg aanwezig is; dat 'goed en fout' je iets te vertellen hebben.

Ontwikkeling van talenten stimuleren

De begeleider dient ook op zoek te zijn naar de aanwezige talenten van de bewoner en deze te stimuleren. Welke (cognitieve, creatieve, sportieve, sociale) mogelijkheden heeft deze mens? Waar heeft hij plezier in? De begeleider zal zich regelmatig moeten afvragen of er genoeg ruimte is voor het karakteristieke, het eigene van de persoon. Het benutten van talenten kan bijdragen aan de ontwikkeling van een positief zelfbeeld en daarmee een mens weerbaarder maken.

Het bieden van een daginvulling

De daginvulling is afgestemd op het belevingsniveau, de persoonlijke situatie en de mogelijkheden van de bewoner. Elke bewoner krijgt dagelijks terugkerende bezigheden aangeboden; ook 's avonds en in het weekend. Werk, vrijetijdsbesteding en rust wisselen elkaar daarbij af. Werk is erg belangrijk, het is een middel tot herstel van het gewone leven

Als dorpsgemeenschap blijven bestaan

De maatschappelijke opvattingen over wat goede gehandicaptenzorg is, veranderen voortdurend. Nieuwe zorgmodellen leggen nieuwe accenten en leiden tot een andere omgang met verstandelijk gehandicapten. We geven in Nederland tegenwoordig de verstandelijk gehandicapte zoveel mogelijk autonomie, een eigen budget en we brengen hem terug in de maatschappij. We kiezen voor kleine wooneenheden in gewone wijken en we bouwen de grootschalige instellingen af. Nieuw Woelwijck volgt dit door de overheid gestimuleerde beleid niet. Wij willen als dorpsgemeenschap blijven bestaan. Een kleine groep verstandelijk gehandicapte mensen zal altijd de bescherming van een vereenvoudigde wereld nodig hebben. Juist binnen zo'n vereenvoudigde wereld zijn er voor deze groep meer mogelijkheden tot ontwikkeling en vormgeving van het eigen leven.

De dorpsgemeenschap Nieuw Woelwijck biedt haar huidige bewoners meer mogelijkheden voor sociale contacten, zinvolle arbeid en een cultureel leven dan de normale samenleving. Een op deze manier opgezette dorpsgemeenschap levert de beste waarborgen voor een  op de mogelijkheden en onmogelijkheden van de bewoners afgestemd zo gewoon mogelijk leven.

De samenleving geeft hen in dat opzicht geen meerwaarde. Een klein voorbeeld van waarin een eigen dorpsgemeenschap afgestemd kan zijn op haar bewoners is de kruidenierswinkel van Nieuw Woelwijck: geen verlokkende reclames en eindeloze keuzemogelijkheden, maar een overzichtelijke winkel waarin je gewapend met je thuis ingevulde winkelboekje zo zelfstandig mogelijk koffie, thee, etc. haalt. En de winkelier helpt je waar nodig, want hij kent zijn klanten persoonlijk.

Principieel voeren wij echter niet de discussie tegen de ontmanteling van de instituten of het decentraal wonen. Nieuw Woelwijck is geen representant van de traditionele instituutszorg. De vitaliteit van het dagelijks leefgebeuren plaatst het in een ander perspectief, waarbij voortdurend de afweging wordt gemaakt of Nieuw Woelwijck de juiste plaats is voor deze mens met de mogelijkheid tot het realiseren van een gelukkig leven.